Αστρονομική βραδιά στο Πρότυπο Εκπαιδευτήριο Αθηνών

«Κάτω απ’ τ’ άστρα τ’ ουρανού…»

     Μπορεί να έχουν περάσει αρκετά χρόνια από τότε που ένα παιδί… μετρούσε τ’ άστρα και έγινε σύμβολο της ακόρεστης επιθυμίας για μάθηση και έρευνα. Ωστόσο, τα άστρα και ο έναστρος ουρανός εξακολουθούν, μέχρι και σήμερα, να γοητεύουν τα μικρά και τα… μεγαλύτερα παιδιά και να τα καλούν να ανακαλύψουν τα μυστικά τους.

     Για την αποκάλυψη των μυστικών αυτών δε θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερος οδηγός από τον Κοσμά Γαζέα, Λέκτορα της Παρατηρησιακής Αστροφυσικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έτσι, την Παρασκευή, 12 Νοεμβρίου 2021, στο πλαίσιο της Αστρονομικής βραδιάς που διοργάνωσε το Πρότυπο Εκπαιδευτήριο Αθηνών, με τίτλο «Κάτω απ’ τ’ άστρα τ’ ουρανού…», είχαμε την τιμή και τη χαρά να υποδεχτούμε στο σχολείο μας τον κ. Κοσμά Γαζέα, ο οποίος μίλησε στους προσκεκλημένους με θέμα : «Κομήτες : οι επισκέπτες του Ηλιακού Συστήματος». Από νωρίς το απόγευμα, είχαν αρχίσει να συρρέουν στον χώρο του σχολείου μας μαθητές, γονείς, καθηγητές και λοιποί προσκεκλημένοι, προκειμένου να ακούσουν την ομιλία του κ. Γαζέα και να παρατηρήσουν, με τα τηλεσκόπια της Αστρονομικής Ένωσης Σπάρτης «Διόσκουροι», άστρα και πλανήτες.

     Λίγο μετά τις 19:00 το απόγευμα, ξεκίνησε η «μύηση» των παρευρισκομένων στην επιστήμη της Αστρονομίας. Είναι γνωστό ότι, καθημερινά, η Γη βομβαρδίζεται από τόνους μικρομετεωριτών, σκόνης και πάγου εξωγήινης προέλευσης, ενώ υπάρχουν εκατομμύρια μικρά και μεγάλα παγόβουνα που κινούνται σχεδόν χαοτικά σε μια ακτίνα έως και ενός έτους φωτός μακριά από τον Ήλιο. Αυτά τα σώματα είναι ψήγματα της πρωταρχικής ύλης που δημιούργησε το Ηλιακό μας Σύστημα. Όταν κάποιο από αυτά κινηθεί προς τον Ήλιο, αρχίζει να θερμαίνεται, με αποτέλεσμα τη βαθμιαία εξάχνωση του υλικού από το οποίο αποτελείται. Η δημιουργία μιας ουράς ύλης που ακολουθεί το παγωμένο αυτό σώμα δίνει τη χαρακτηριστική και γνωστή σε όλους μας όψη ενός κομήτη.

     Ο κ. Γαζέας ξεκίνησε την ομιλία του αναφέροντας ότι ο Ήλιος και οι οκτώ πλανήτες δεν αποτελούν τα μοναδικά σώματα του ηλιακού μας συστήματος. Υπάρχουν, ωστόσο, σε αυτό και μικρά σώματα μικρής μάζας, που μπορεί κανείς να τα παρατηρήσει είτε με τη βοήθεια του τηλεσκοπίου είτε με γυμνό οφθαλμό. Επειδή, ακριβώς, όλα τα σώματα περιέχουν πληροφορίες για το ηλιακό σύστημα και τη δημιουργία της Γης, αξίζει να μελετηθούν. Ως προς τους κομήτες, ο κ. Γαζέας υπογράμμισε ότι, αν και μικροί σε μάζα, συνιστούν τα ογκωδέστερα σώματα του ηλιακού μας συστήματος. Μάλιστα, εξήγησε στο ακροατήριο πώς δημιουργείται η χαρακτηριστική όψη του κομήτη με την ουρά. Οι κομήτες είναι παγωμένα αντικείμενα, η επιφάνεια των οποίων εξαχνώνεται, καθώς πλησιάζουν τον Ήλιο. Αυτό που εντυπωσίασε ιδιαίτερα τους μαθητές ήταν το γεγονός ότι, ακριβώς επειδή οι κομήτες είναι αραιά σώματα, μέσα από αυτούς μπορεί κανείς να δει τα αστέρια. Η εντυπωσιακή τους παρουσία συνδέθηκε, για πολλούς αιώνες, με προλήψεις και δεισιδαιμονίες, καθώς πιστευόταν ότι προμήνυαν καταστροφές. Χαρακτηριστικά, οι άνθρωποι θεωρούσαν τους κομήτες οιωνούς κακών γεγονότων όπως είναι οι θάνατοι, οι σεισμοί, οι φυσικές καταστροφές και οι ατυχείς μάχες. Ακόμα, και μέχρι σχετικά πρόσφατα, δηλαδή τον 19^ο αιώνα, κάποιοι θεωρούσαν ότι οι κομήτες κατοικούνται! Το σχήμα των κομητών είχε προκαλέσει το ενδιαφέρον των αρχαίων Ελλήνων, οι οποίοι τους κατέταξαν σε 9 κατηγορίες, που συνδέονται με ονομασίες σπαθιών όπως είναι οι ξιφίαι, οι ακόντιοι, οι πωγωνιαίοι κ.ά. Τέλος, οι κομήτες ενέπνευσαν πολλούς καλλιτέχνες. Για τον λόγο αυτό, αποτυπώνονται σε πλείστες γκραβούρες. Μάλιστα, ο Giotto di Bondone, σε πίνακά του, απεικονίζει το άστρο της Βηθλεέμ σαν κομήτη.

     Μετά το πέρας της ομιλίας του κ. Γαζέα, οι παρευρισκόμενοι μαθητές και φίλοι του σχολείου είχαν τη μοναδική ευκαιρία να παρατηρήσουν την Αφροδίτη και Σελήνη με τη βοήθεια τηλεσκοπίων που προσέφερε στο σχολείο μας η Αστρονομική Ένωση Σπάρτης «Διόσκουροι». Μάλιστα, η μειωμένη φωτορύπανση της περιοχής λειτούργησε ως άριστη συνθήκη για τη βραδινή παρατήρηση. Μέσα σε λίγα λεπτά, είχαν δημιουργηθεί δύο μεγάλες σειρές από μικρά και… μεγαλύτερα παιδιά, που ήθελαν να θεαθούν τη Σελήνη και την Αφροδίτη. Οι κ.κ. Νίκος Τρεμούλης και Αντώνης Φαρμακόπουλος, ερασιτέχνες αστρονόμοι με μεγάλη αγάπη για την εν λόγω επιστήμη, καθοδηγούσαν τους μαθητές, ώστε να παρατηρήσουν, με τη βοήθεια τηλεσκοπίων, τους κρατήρες στην επιφάνεια της Σελήνης και να θαυμάσουν τον πιο λαμπερό πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος, την Αφροδίτη.

     Μπορεί τ’ αστέρια και οι πλανήτες να «κουβαλούν» μυστικά αιώνων, όμως, έστω για λίγες στιγμές, καταφέραμε να τα φέρουμε λίγο πιο κοντά στον δικό μας κόσμο… Εξάλλου, τα αστέρια μας θυμίζουν ότι, ακόμα και στον πιο σκοτεινό ουρανό, πάντα υπάρχει κάποιο φως…