Φεστιβάλ θεάτρου στο «Πρότυπο Αθηνών» (Γκυ ντε Μωπασσάν «Ταξιδεύοντας» και Λουίτζι Πιραντέλλο «Το καθήκον του Γιατρού»)

 Φεστιβάλ θεάτρου στο «Πρότυπο Εκπαιδευτήριο Αθηνών»

Παρουσίαση του μονόπρακτου «Ταξιδεύοντας» του Γκυ ντε Μωπασσάν και του θεατρικού του Λουίτζι Πιραντέλλο «Το καθήκον του Γιατρού»

Τη Δευτέρα, 8 Απριλίου  2019, ξεκίνησαν, στο σχολείο μας, οι θεατρικές παραστάσεις του φετινού σχολικού φεστιβάλ θεάτρου. Η πρώτη μικρή ομάδα καθηγητών παρουσίασε στους μαθητές όλου του σχολείου το μονόπρακτο «Ταξιδεύοντας», που βασιζόταν στο ομότιτλο διήγημα του Γκυ ντε Μωπασσάν, ενώ η μικτή ομάδα που αποτελούταν από μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου και τον καθηγητή κ. Δ. Ασλανίδη ανέβασε στη σχολική σκηνή το έργο του Λουίτζι Πιραντέλλο «Το καθήκον του Γιατρού».

Γιατί ο Μωπασσάν;

Ο Γκυ ντε Μωπασσάν είναι ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του νατουραλισμού του 19ου αι., τα έργα του οποίου, ωστόσο, διακρίνονται από μια πεσιμιστική χροιά. Η απαισιοδοξία του Γάλλου δραματουργού οφείλεται, πρώτ’ απ’ όλα στην απέχθειά του για την αθλιότητα και την έλλειψη πνευματικότητας και ανθρωπιάς της τότε κοινωνίας, καθώς και στη συνειδητοποίηση της αδυναμίας του ανθρώπου να αλλάξει την εν λόγω κατάσταση. Παρά τη σημαντική επιρροή της δημοφιλούς, για εκείνη την εποχή, φιλοσοφίας του θετικισμού στον Μωπασσάν, ο ίδιος δε συμμεριζόταν την άποψη ότι τα στοιχεία της εμπειρίας πάντα εξουσιάζουν το νοητικό. Ο νους του γύριζε στο μεγαλείο της αρχαίας Ελλάδας και της Αναγέννησης, όταν ο άνθρωπος είχε πετύχει την αρμονία σώματος-πνεύματος και είχε έμφυτη την αίσθηση της ομορφιάς.

Γιατί τα διηγήματά του;

Ο Μωπασσάν είναι ο δημιουργός των αξιόλογων διηγημάτων γαλλικής πεζογραφίας που χαρακτηρίζονται από λακωνικότητα και εκφραστική δύναμη. Όπως και ο Φλωμπέρ, απέφευγε την επανάληψη λέξεων και φρόντιζε για την οικονομία των εκφραστικών μέσων.

Στα διηγήματά του, εμφανίζονται ποικίλα θέματα και εναλλάσσονται το λυπηρό με το χαρούμενο στυλ• το τελευταίο, ωστόσο, κρύβει μέσα του ειρωνικές και απαισιόδοξες πινελιές. Στα περισσότερα από αυτά, κυριαρχεί τόσο η σκέψη για την ασχήμια της πραγματικότητας όσο και η επιθυμία επανάκτησης της ομορφιάς των ανθρώπινων σχέσεων.

Ο Μωπασσάν είναι γνωστός για τη λεπτή παρατηρητικότητα και την ικανότητά του να παρουσιάζει συγκεκριμένα γεγονότα, γενικεύοντάς τα και τυποποιώντας τα. Έτσι, μέσα στο στενό πλαίσιο των μικρών διηγημάτων του ερευνά σημαντικά θέματα και οδηγείται σε αξιόλογες κοινωνικές γενικεύσεις. Ο Γάλλος δραματουργός δεν κάνει ποτέ εκτενείς περιγραφές και αναλυτικούς χαρακτηρισμούς: η ουσία του ανθρώπου εκφράζεται μέσα από τη συμπεριφορά του και τις ενέργειες των προσώπων του έργου.  Ο βασικός στόχος του συγγραφέα είναι να επιλέγει τα περιστατικά και να απεικονίζει την κατάσταση μέσα στην οποία δρουν οι ήρωες. Ο Μωπασσάν είναι εξαιρετικός μάστορας του ψυχολογικού πορτρέτου, που δημιουργείται με φειδωλά μέσα, και διαθέτει το ταλέντο της λογοτεχνικής λεπτομέρειας, που «φωτίζει» όλο το νόημα του έργου. Ο ίδιος έγραφε: «Για μένα, η ψυχολογία στο μυθιστόρημα ή το διήγημα σημαίνει – μέσα από την απεικόνιση της ζωής του ανθρώπου- να ξεσκεπάζω το κρυμμένο μέσα του μυστικό». Για τη γαλλική λογοτεχνία, ο Μωπασσάν υπήρξε μοναδικός και ανεπανάληπτος διηγηματογράφος, καθώς ανανέωσε την τέχνη του διηγήματος και την ανέβασε σε πρωτόγνωρο ύψος. Ο Τσέχωβ έλεγε ότι, μετά τον Μωπασσάν, δεν μπορεί κανείς, πια, να γράφει διηγήματα, όπως παλιά.

Γιατί ο Πιραντέλλο;

Οι θεατρικές ομάδες του σχολείου, για δεύτερη φορά, ανέβασαν ένα έργο του Λουίτζι Πιραντέλλο, που υπήρξε ένας από τους πιο γνωστούς Ιταλούς συγγραφείς του 20ου αι., φιλόσοφος, νομπελίστας και μεταρρυθμιστής του ευρωπαϊκού θεάτρου. Όπως είναι γνωστό, στην αρχή της καριέρας του, ο Πιραντέλλο βρισκόταν κάτω από την επιρροή του «βερισμού» (της ιταλικής μορφής του νατουραλισμού), που επικεντρωνόταν στην περιγραφή της καθημερινής ζωής των ατόμων και την κυριαρχία των ενστίκτων, ενώ, παράλληλα, χαρακτηριζόταν από την τάση να περιγράφει «επιστημονικά» τις σκοτεινές πλευρές της πραγματικότητας. Αυτό, όμως, που ξεχωρίζει τον συγγραφέα από τους υπόλοιπους βεριστές, οι οποίοι έτειναν προς την αμερόληπτη μετάδοση γενονότων, είναι η συμπόνια του προς τους φτωχούς, δυστυχισμένους και υποδουλωμένους, καθώς και η προσπάθειά του να ανακαλύπτει, πίσω από τις μεμονωμένες περιπτώσεις, εκείνα τα κοινά στοιχεία που- σύμφωνα με τη γνώμη του- συνιστούν τις γενικές αρχές ζωής. Έτσι, ο Λουίτζι Πιραντέλλο βγαίνει από το πλαίσιο του «βερισμού», δημιουργώντας το δικό του ανεπανάληπτο στυλ ασχολούμενος με τα θέματα της κενότητας και της έλλειψης νοηματοδότησης στη ζωή, της ασημαντότητας ενός «μικρού» ανθρώπου, του εφήμερου της ζωής, καθώς και της αδυναμίας κατανόησης της αλήθειας. Η αλήθεια, μάλιστα, αυτή είναι πολυπρόσωπη και μεταλλασσόμενη, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο άνθρωπος. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το αγαπημένο θέμα του Πιραντέλλο αποτελεί «το πρόσωπο και το προσωπείο». Σύμφωνα με τον Σικελό δραματουργό, στην κοινωνία, ο άνθρωπος φορά ένα προσωπείο, το οποίο δεν αντιστοιχεί στο «είναι» του. Η τραγωδία της ζωής, όμως, έγκειται στο γεγονός ότι, κάτω από το προσωπείο, δεν υπάρχει πρόσωπο: ο άνθρωπος όλο αλλάζει, χωρίς ποτέ να οδηγείται στη βαθύτερη ουσία του, το «είναι» του. Εκτός αυτού, ο ίδιος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ακόμα και πολυπρόσωπο, διαφορετικό, όμως, από τους γύρω του, επειδή εκείνοι μπορούν να κατανοήσουν στον άνθρωπο μόνο τα στοιχεία αυτά που τους είναι οικεία τη δεδομένη στιγμή. Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι οι ανθρώπινες σχέσεις είναι εύθραυστες και ψευδαισθητικές, ενώ κανένα γεγονός δεν είναι αντικειμενικά πραγματικό, διότι ο καθένας το ερμηνεύει με τον δικό του τρόπο. Κάθε άνθρωπος έχει τη δική του αλήθεια. Πραγματική, φαινομενικά, είναι μόνο η «φυσιολογική» πλευρά της ζωή του, ενώ αυτό που ισχύει είναι ότι η ψευδαίσθηση είναι η μόνη πραγματικότητα που βιώνει το άτομο.

Γιατί «Το καθήκον του Γιατρού»;

Σε αυτό το μικρό θεατρικό έργο, ερευνώνται μεγάλα θέματα που απασχολούν σοβαρά τον συγγραφέα: η βαριά μοίρα ενός «μικρού» ανθρώπου και η ασχήμια και οι αντιφάσεις της σύγχρονης πραγματικότητας. Εδώ, αντικατοπτρίζονται ο προσκολλημένος στο παρελθόν μικρός κόσμος της Σικελίας, οι απαρχαιωμένες παραδόσεις και έθιμά του, η υποκρισία και έλλειψη πνευματικότητας. Όπως και σε άλλα θεατρικά έργα του νομπελίστα δραματουργού, έτσι και σε αυτό αναπτύσσεται το θέμα του «προσώπου και του προσωπείου», της πραγματικότητας, δηλαδή και της ψευδαίσθησης, το οποίο λύνεται μέσα από την ίδια την πραγματικότητα: η ζωή καταστρέφει την ψευδαίσθηση, βγάζοντας το προσωπείο του ήρωα, ο οποίος δε βρίσκει πια τον εαυτό του ούτε στην πραγματική ούτε στην ψευδαισθητική ζωή. Στο «Το καθήκον του Γιατρού», η λεπτή ψυχολογική ανάλυση συνδυάζεται με τη σατιρική απεικόνιση μιας μικροαστικής κοινωνίας, των λεγόμενων «καθωσπρέπει» ανθρώπων και με τη διαμαρτυρία κατά της κοινής ηθικής. Το έργο αυτό παρουσιάζει μια εντυπωσιακή εικόνα της ιταλικής ζωής εκείνης της εποχής, με όλες τις αντιθέσεις της και, παρά την όποια απαισιοδοξία, είναι γεμάτο συμπόνια για τους «μικρούς» ανθρώπους που δεν μπορούν να κατανοήσουν το χάος των δικών τους βιωμάτων.